استاندارد نشریه ترویجی
وزارت جهاد کشاورزی
معاونت ترویج و نظام بهره برداری
مجموعه استانداردهای رسانه های ترویجی
استاندارد برنامه ریزی و تولید
نشریه ترویجی
گروه رادیویی و تلویزیونی جهاد
واحد رسانه های ترویجی
1386
تعریف
* نشریه ترویجی یک رسانه ترویجی خودآموز است که حاوی اطلاعاتی درباره دانش وفنون کاربردی درزمینه کشاورزی ومحیط زیست روستایی است. به زبان ساده و قابل درک برای مخاطبان تهیه می شود به نحوی که به شیوه «خودآموز» و بدون نیاز به کمک دیگران، اطلاعات مزبور را کسب کنند.
***
هدف
هدف کلی نشریه ترویجی انتقال دانش و تکنولوژی وتوسعه باورها و گرایشات مخاطبان درابعاد ذیل است:
1- ارتقاء سطح دانش و اطلاعات کشاورزی
2- اطلاع رسانی و ارتقاء آگاهیها
3- ایجاد وتقویت انگیزه و باورها برای کاربرد ایده ها و روشهای نوین تولید
£ هدف اصلی نشریه ترویجی درموارد فوق، پاسخگویی به نیازهای آموزشی و ترویجی مخاطبان دریک موضوع مشخص و نیز تقویت حس خودباوری و قطع وابستگی به دیگران درفرایند تولیدات کشاورزی و زندگی درمحیط روستا است.
***
مخاطبان
* مخاطبان نشریه ترویجی، عموماً کشاورزان با سواد می باشند. که می توان آنها را به گروههای هدف مختلف طبقه بندی کرد، از جمله:
1- باغداران
2- زنبوداران
3- گندمکاران
4- پرورش دهندگان ماهی و آبزیان
5- مرتعداران
6- جنگلکاران و جنگل نشینان
7- صنعتگران روستایی
8- دامداران
9- و گروههای هدف مشابه
***
محتوا
* محتوای نشریه ترویجی، مجموعه مطالب و پیامهای تنظیم شده ای است که پاسخگوی دو گروه نیازهای آموزشی و ترویجی ذیل است:
1- نیازهای محسوس مخاطبان: مسئولان مدیریتهای ترویج استانها و دفاتر مسئول معاونت ترویج و نظام بهره برداری طی تماسهایی که با شیوه ای مختلف با مخاطبان دارند، از آنان دریافت
2- نیازهای نامحسوس (توسعه ای): مسئولان مدیریتهای ترویج استانها، دفاترمسئول معاونت ترویج و نظام بهره برداری درراستای اجرای سیاستها و برنامه های ترویجی(ونیز توصیه شده از دیگر واحدهای مسئول وزارت جهادکشاورزی)برخی نیازها را برای توسعه کشاورزی و روستایی تشخیص که این نیازها، موضوع نشریات ترویجی قرار داده می شوند.
* پس؛ دفتر برنامه ریزی رسانه های ترویجی می بایست برای تولید نشریه ترویجی(همانند سایر رسانه ها) نیازسنجی های لازم را از مخاطبان، مدیریتهای ترویج استانها، دفاتر مسئول معاونت و... به عمل آورند.
***
ساختار
ساختار یک نشریه ترویجی به شرح زیر است:
1) جلد نشریه
- جلد نشریه درواقع ویترین تمام نمای نشریه است وباید زبان نوشتاری وتصویری درآن مکمل هم باشند.
- عنوان نشریه بایستی حتی الامکان کوتاه باشد.
- برای نوشتن عنوان باید از قلم های ساده استفاده کرد.
- عنوان باید درخواننده ایجاد تعلیق نماید و او را به خواندن متن نشریه وادارد.
- عکس روی جلد باید مکمل عنوان و از جذابیت هم برخوردار باشد.
- عکس جلد بایستی منحصربه فرد باشد و آدرس نداشته باشد.
- عنوان «نشریه ترویجی» وشماره نشریه باید به صورت خیلی کوچک درگوشه ای نوشته شود.
- بهتر است عنوان «وزارت جهادکشاورزی، مدیریت ترویج و...) به منتهی الیه سمت راست پایین صفحه منتقل گردد.
2) پشت جلد
- پشت جلد نشریه، تابلوی آموزشی نادر و ارزشمندی است که می توان به نحومطلوب از آن استفاده کرد. شاید تاثیرگذاری آن درحد یک پوستر باشد.
- هرالمان که درجلد استفاده می شود باید دارای بار ومفهوم آموزشی باشد.
- درپشت جلد می توان چند نکته مهم از محتوا را آورد. آوردن یک پیام تکان دهنده یا یک پیام تکمیلی با هدف مهم رفتاری درارتباط با موضوع نشریه بهترین حالت می باشد.
3)صفحه عنوان
- درصفحه عنوان باید بسم الله الرحمن الرحیم یا به نام خدا یا بسمه تعالی دربالا، عنوان نشریه دروسط ونام نویسنده، ناشر و تاریخ انتشار درانتها آورده شود.
- اگر می خواهیم بسم الله الرحمن الرحیم خیلی درشت باشد باید صفحه جداگانه ای قبل از عنوان به آن اختصاص داد.
- عنوان نشریه نیاز به کادر وترام ندارد.
- صفحه عنوان نباید دارای عکس و پشت زمینه و کادر باشد.
4)صفحه شناسنامه
- درصفحه شناسنامه باید عنوان نشریه، نویسنده، ناشر، سال نشر، نوبت چاپ، شمارگان و نشانی درج شود.
- زمینه صفحه شناسنامه بایستی سفید باشد وکارگرافیکی وترسیمی هم نداشته باشد.
- نوشته های شناسنامه باید راست چین یا وسط چین باشند.
- بهتر است درابتدای هرخط از مربع توخالی یا توپراستفاده نشود.
5) صفحه مخاطب شناسی و هدف نویسی
- بعد از صفحه شناسنامه بهتر است یک صفحه به مخاطب شناسی وهدف نویسی نشریه اختصاص یابد.
6) فهرست مطالب
- صفحه فهرست بایستی سفید و بدون کار گرافیکی باشد.
- از نوشتن فهرست با قلم های دکورایتور، تزئینی ، مورب و...پرهیز گردد.
- فهرست مطالب باید براساس فصل بندی محتوا صورت گیرد.
- در فهرست تنها تیترها و سرفصل های اصلی می آید، آوردن زیرتیترها لازم نیست.
- در صورت آوردن زیرتیترها باید از کمی جلوتر شروع شوند و نیازی به درج شماره صفحه هم نمی باشد.
تیتراصلی...............................................................................شماره صفحه
- زیرتیتر(1)
- زیرتیتر(2)
تیتربعدی...............................................................................شماره صفحه
- صفحه فهرست، شناسنامه، عنوان و مقدمه شماره صفحه نمی خواهد.
- شماره صفحه از صفحه ای که متن اصلی آغاز می شود، درج می گردد اما شماره صفحات فهرست، مقدمه و...محسوب می شود.
7) مقدمه
- در مقدمه باید به صورت خیلی مختصر سه آیتم زیرمدنظر قرار گیرد.
- اهمیت موضوع
- ضرورت موضوع در منطقه(بحث بومی سازی)
- هدف از تدوین نشریه
- درمقدمه هرآیتم بیشتر از یک پاراگراف نباشد.
- صفحه مقدمه باید سفید باشد و نیازی به سرصفحه ندارد.
- درمقدمه سرتیتر و زیرتیتر نداریم.
- هرچه جملات و پاراگراف ها کوتاهتر باشند، مطلوبتر است.
- شروع هرپاراگراف باید تو رفتگی داشته باشد.
- درصفحه مقدمه باید سفیدی درقسمت بالای نشریه قرار گیرد.
- بین مقدمه و شروع محتوای اصلی باید ارتباط معنی داری وجود داشته باشد.
8) خلاصه مطالب و خودآزمایی
- منظور از تخلیص، خلاصه مطالب متن نشریه آموزشی- ترویجی نمی باشد.
- درخلاصه مطالب باید نکات کلیدی مرتبط با هدف های رفتاری یکبار دیگر تکرار شوند.
- نکاتی که درخلاصه مطالب می آید بایستی کاربردی و منطبق با اطلاعات روز باشد.
- صفحه خلاصه مطالب باید کم حجم باشد.
- صفحه خلاصه مطالب بایستی از لحاظ صفحه بندی و نوع قلم با متن متفاوت باشد.
- درخودآزمایی باید پرسش هایی از متن مطرح گردد که درآن هدف های رفتاری مستتر باشد.
- در انتهای هرنشریه بهتر است صفحات خالی برای یادداشت یا جواب دادن به پرسش ها تعبیه شود.
- درخودآزمایی بایستی ترتیب توالی پرسش ها رعایت گردد.
- تعداد پرسش ها بستگی به تعداد هدف های روانی، حرکتی، عاطفی و رفتاری دارد وبهتر است برای هرهدف یک یا دو پرسش مطرح گردد.
- پرسش ها باید خیلی ساده و روان باشند وبهتر است به صورت سه گزینه ای طراحی شوند.
9) منابع و ماخذ
- در پایان هرنشریه باید منابع نوشته شود وبهتر است منابع یا کتاب هایی نوشته شوند که اولاً قادربه افزایش دانسته های آنها و ثانیاً دردسترس باشند.
- منابعی لحاظ گردد که واقعا استفاده شده است.
- آوردن منابع خارجی مناسب مخاطبان نشریات آموزشی- ترویجی نمی باشد.
- اصول منبع نویسی بایستی به ترتیب زیررعایت گردد:
-(نام خانوادگی، نام،«نام کتاب»، نام مترجم، نام ناشر(سال نشر).
- بهتر است منابع دیگر قابل توصیه در انتها اضافه گردد.
10) متن و محتوا
- برای نوشتن محتوا باید هدف نویسی شود و هدف ها تبدیل به هدف رفتاری شوند.
- مطالب متن بایستی براساس توالی و سلسله مراتب یادگیری مرتب شوند.
- درمقدمه نشریات علمی اطلاعات شناختی آورده می شود که در واقع بینش سازمان دهنده می باشد و پس از آن یک نقطه اوج و درآخر یک نقطه فرود دارند که بایستی نتیجه گیری شود.
- سطح خوانایی هم بایستی درمتن موردتوجه قرار گیرد که با استفاده از روش «مگ نافین» می توان سطح آنرا بدست آورد. برای روستاییان کم سواد، این عدد بین 6تا 8 می باشد.
- متن نشریه باید سازماندهی، فصل بندی، تیتربندی و تصویرسازی شود.
- در متن نشریه باید زبان نوشتاری و زبان تصویری مکمل هم باشند.
- در نشریه ترویجی لازم نیست هرفصل با فصل بعد با یک صفحه از هم جدا شوند.
- در متن بایستی از قلم مناسب استفاده شود وفاصله سطرها رعایت گردد.
- جملات باید کوتاه باشد و از بکاربردن واژه های نامانوس وعبارت ثقیل اجتناب شود.
- برای انتقال اطلاعات طبقه بندی شده درکمترین زمان و راحتترین روش، می توان از جداول نمودار استفاده کرد.
- درمتن نشریه نباید از عکس های تزئینی استفاده کرد، بلکه عکس ها باید متناسب با متن و مکمل آن باشند.
- برای تحقق هدف های رفتاری بهتر است درما بین متن فعالیت یادگیری آورد تا مخاطب درگیر یادگیری شود.
***
مشخصات فنی
1- قطع نشریه: قطع نشریه باید «وزیری» یعنی به ابعاد 17×24 سانتیمتر باشد.
2- تعداد صفحات: تعداد صفحات نشریه ترویجی با توجه به کشش موضوع وتعدد هدفهای رفتاری و... بدون احتساب چهارصفحه جلد می تواند 16یا20 یا 24 وحداکثر 28 صفحه باشد.
3- شمارگان: شمارگان نشریه ترویجی باید در سطوح ملی (لااقل 5000نسخه) ودرسطوح استانی(لااقل 2000نسخه )باشد.
4- حروف متن: برای حروفچینی متن باید از قلم شماره 14، برای تیترها 18، برای میان تیترها 16، برای پاورقی ها، شرح عکس و ...از قلم شماره 12 سیاه استفاده شود. نوع حروف نیز باید خوانا (غیردکوراتیو) مانند: لوتوس، مروارید و...باشد.
5- ترکیب: استفاده از فرمهای تزئینی مجاز است. اما، مواردی مانند: آوردن متن روی ترام وتصویر، عبارات نگاتیو، تنظیم عبارات، جملات و تیترها به صورت غیرافقی(مورب، عمودی) مردود است.
6- سفیدخوانی: از آوردن عبارات درحاشیه های درنظر گرفته شده، امتناع شود تافضاهای سفید برای استراحت چشم تامین شده باشد.
7- فاصله بین دو سطر: فاصله بین دو سطرمتوالی متن 8 یا 9 میلیمتر درنظر گرفته شود.
8- حاشیه هرصفحه: حاشیه صفحات نشریه از بالا و پایین 3-5/2 سانتیمتر و از کناره ها 5/2-2 سانتیمتر در نظر گرفته شود.
9- تعداد عکس و طرح: درهرصفحه نشریه آوردن حداکثر یک عکس یا تصویرکافی است. درصورت بیشتر شدن بهتر است یک یا دوصفحه را اختصاص به این امر داد.
***
انواع ازنظرسازمان تولید
* نشریات ترویجی از نظر سازمان تولید به دو دسته تقسیم می شوند:
1- نشریات ترویجی ملی: این نشریه ها توسط گروه رادیویی و تلویزیونی جهاد برای مخاطبان آن درسراسر کشور تهیه و منتشر می شود.
2- نشریات ترویجی استانی: این نشریه ها توسط مدیریت ترویج هراستان برای مخاطبان ساکن استان تهیه و منتشر می شود.
* تفاوت نشریات ترویجی ملی و استانی، تنها درمحتوا می باشد. یعنی؛ محتوای نشریه های ملی برای عموم مخاطبان درکشور ومحتوای نشریه های استانی پاسخگوی نیازهای آموزشی و ترویجی گروههای هدف استان است. اما، سایراجزاء استاندارد(ساختار، مشخصات فنی، هدف و...) درهردومورد یکسان است.
* در نشریات ترویجی استانی، باید ساختار نشریه بومی شود . یعنی درطراحی آن از مؤلفه های فرهنگی و اکولوژیکی منطقه استفاده شود.
***
کنترل کیفیت
* دفتر برنامه ریزی رسانه های ترویجی (اداره تدوین متون) مسئول ارزیابی تولیدات نوشتاری استانها از این رو، هنگامی که نشریه ترویجی مجوز انتشار خواهد گرفت که ارزیابی نسخه ارژینال(برای کنترل کیفیت) از سوی اداره مزبور اعمال شده و تاییدیه لازم را صادرکرده باشد.